خمس ارباح مکاسب

خمس ارباح مکاسب

خُمس اَرباح مَکاسب، خمس سودها، منفعت و درآمدهای به‌دست‌آمده از کسب و کار است. فقیهان شیعه معتقدند به ارباح مکاسب خمس تعلق می‌گیرد؛ ولی فقهای اهل‌سنت معتقدند ارباح مکاسب، خمس ندارد.

معنا

ارباح مَکاسب، به معنای سودهای به‌دست‌آمده از کسب و کار است.
بر پایه فقه شیعه واجب است یک پنجم درآمدهای حاصل از کسب و کار، بعد از کم کردن مخارج و هزینه‌های سالانه، به عنوان خمس پرداخت شود.

فقهای شیعه، «ارباح مکاسب» را شامل انواع درآمدهای حاصل از تجارت، کشاورزی، صنعت، نویسندگی، خیاطی، اجاره اموال و دیگر کسب‌ها می‌دانند. در اینکه آیا مهریه، جایزه، هدیه و ارث هم از موارد ارباح مکاسب هست، تمایز و تضاد‌‌_نظر_ ماهیت و وجود دارد.

دیدگاه‌ها

فقهای اهل سنت معتقدند ارباح مکاسب خمس ندارد؛ ولی شیعیان معتقدند خمس دارد.
علمای شیعه برای اثبات نظریه خود، به روایاتی از اهل بیت (ع) استناد می‌کنند. آنان ایضا با دلیل به آیه وجوب خمس غنائم  می‌گویند غنیمت در این آیه، معنی وسیعی دارد و شامل هر مدل درآمد، سود و منفعت می‌شود.

در منابع تاریخی، گزارشی از پرداخت خمس ارباح مکاسب در زمان پیامبر(ص) و امام علی(ع) ماهیت و وجود ندارد.شیعیان معتقدند خمس ارباح مکاسب از اول واجب بوده و تنها به دلیل بی بضاعت بودن مسلمانان، پرداخت عملی آن به تاخیر افتاده است. آنان ایضا می‌گویند اگر فقیران بنی‌هاشم از خمس ارباح مکاسب محروم شوند، با اعتنا به اختصاص یافتن زکات به غیر بنی‌هاشم، راهی برای تأمین زندگی آن‌ها ماهیت و وجود نخواهد داشت.

زمان پرداخت خمس

بنا بر _نظر_ فقیهان، وقتی که از آغاز سال خمسی یک سال گذشت، باید خمس ارباح مکاسب پرداخت شود. آغاز سال خمسی هر فرد، نخستین درآمد یا نخستین مالی که به انسان می‌رسد و یا نخستین روز آغاز کار اوست. روش محاسبه خمس ارباح مکاسب در رساله‌های عملیه ذکر شده است.

پانویس

  1. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۳۶۴.
  2. مراجع تقلید مراد از مخارج زندگی را، مجموع نیازمندی‌های طبیعی و عرفی هر شخص، بنابر موقعیت وشأن خانوادگی او می‌دانند.
  3. قمی، الغایهالقصوی فی شرح العروهالوثقی، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۲۵۸.
  4. حسن‌پور، «منسوب خمس ازارباح مکاسب تا مطلق فایده» ص۵۶؛ شرح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش،ص۷-۱۲۵؛ رساله شرح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۴۶۸- ۴۹۸.
  5. ر.ک. شرح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش،ص۷-۱۲۵؛ رساله شرح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۴۶۸- ۴۹۸.
  6. قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۸، ص۱.
  7. مکارم شیرازی، انوارالفقاهه، کتاب الخمس و الانفال، ص۲۹۰.
  8. منتظری نجف‌آبادی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه صلاتی و شکوری، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۱۹۷.
  9. طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۴، ص۴۶۸؛ موسوی گلپایگانی، مجمع المسائل، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۹۰.
  10. منتظری نجف‌آبادی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه صلاتی و شکوری، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۱۴۲.
  11. مکارم شیرازی، انوارالفقاهه، کتاب الخمس و الانفال، ص۲۹۱.
  12. بروجردی، المستند فی شرح عروه الوثقی، ۱۴۲۱ق، ص۲۰۰.
  13. رساله شرح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۴۶۸- ۴۹۸.
  14. شرح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ص۱۱۵.
  15. ر.ک. شرح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش،ص۷-۱۲۵؛ رساله شرح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۴۶۸- ۴۹۸.
  1. وَاعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیتامی وَ الْمَساکینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ)؛ و بدانید که هر غنیمتی به دست شما رسید یک پنجم آن برای خدا و پیامبر و برای خویشاوندان [او] و یتیمان و بینوایان و در راه ماندگان است…؛ سوره انفال، آیه۴۱.

منابع

  • بروجردی، مرتضی، المستند فی شرح عروه الوثقی، در موسوعه امام خوئی، ج۲۵، نهاد احیاء آثار امام خوئی، قم، ۱۴۲۱ق.
  • شرح المسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۹۲ش.
  • حسن‌پور، داود، «منسوب خمس از ارباح مکاسب تا مطلق فایده»، در مجله تحقیق دینی، شماره ۳۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش.
  • رساله شرح المسائل مراجع، قم، انتشارات استدلال، ۱۳۷۲ش.
  • طبرسی، فضل بن الحسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
  • قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش.
  • قمی، شیخ عباس، الغایهالقصوی فی شرح العروهالوثقی، قم، صبح پیروزی، ۱۴۲۳ش.
  • موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا، قم، دارالقرآن الکریم، مجمع المسائل، ۱۴۰۹ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، انوار الفقاهه کتاب الخمس و الانفال، مدرسه الامام علی بن ابیطالب، قم، ۱۴۱۶ق.
  • منتظری نجف‌آبادی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه صلواتی و شکوری، قم، نهاد کیهان، ۱۴۰۹ق.
  • هاشمی شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، قم، مرکز دایرهالمعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۲ش.



دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: